Czy wyprowadzka z domu wpływa na zdrowie psychiczne? Bez wątpienia pozwala zbudować autonomię, zwiększyć poczucie sprawczości, nauczyć się troski o siebie, odnaleźć własną tożsamość.
W tym artykule dzielę się przemyśleniami na temat wyprowadzki zarówno z perspektywy lekarza pracującego w obszarze zdrowia psychicznego, jak i osoby, której wyfrunięcie z rodzinnego gniazda polepszyło dobrostan w stopniu, o jakim nigdy nie marzyła.
Schronienie
Rozmawiam kolejny raz z pacjentką i znów słyszę to samo:
„Mieszkam z rodzicami, rodzice mnie utrzymują, spędzam całe dnie w pokoju, nie wychodzę z domu…”
To pacjentki, które mierzą się z zaburzeniami lękowymi. Tkwią od lat w mechanizmie unikania. Ograniczają kontakt ze znajomymi. Przerywają naukę, nie myślą o pracy, często spędzają połowę roku albo i więcej w szpitalu psychiatrycznym.
Rozmawiam też z rodzicami pacjentów, którzy dopytują mnie, co kiedyś stanie się z ich dziećmi. Zastanawiają się, czy będą utrzymywali je do końca swojego życia. Oczekują ode mnie odpowiedzi i rozwiązania problemu dzieci, które wciąż nie wyfruwają z rodzinnego gniazda.
Dziwią się też, dlaczego leki nie działają. Dlaczego mimo lat spędzonych na psychoterapii ich dziecko wciąż spędza dnie w pokoju, gra w gry, śpi i nie śpieszy się do ruszenia na spotkanie z dorosłością. Chociaż metrykalnie ta zapukała do drzwi dobre kilka, a czasem i kilkanaście lat temu.
Leki działają, lecz na objawy. Pomagają zredukować lęk, poprawić i ustabilizować nastrój, jednak nie są w stanie zmienić mechanizmów, które zapuściły w głowie korzenie i zdążyły urosnąć dorodne, rozłożyste, a przy tym rzucające cień na wszystko wokół. Tymczasem owe mechanizmy podtrzymuje środowisko, w którym powstały. Czyli dom rodzinny.
Ile z nas uwielbia wracać do domu rodzinnego? Większość osób, z którymi rozmawiam, stwierdza zgodnie, że wytrzymują w nim kilka dni. Jednak to, jak wyprowadzka z domu wpływa na zdrowie psychiczne, potrafią dostrzec tylko ci, którzy ten dom opuścili.
To nie tylko problem młodych
Problem domu rodzinnego jako czynnika podtrzymującego chorobę nie dotyczy tylko ludzi młodych. Zdarzało mi się rozmawiać z pacjentami po trzydziestce, a nawet czterdziestce, którzy wciąż mieszkali z rodzicami. Przyczyny były przeróżne. Objawy okazywały się natomiast zaskakująco podobne.
Większość pacjentów docierała do tego samego punktu: ciężka depresja, nasilone objawy lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, objawy psychosomatyczne, nieustannie nawracające myśli rezygnacyjne. Za to prawie nikt z nich nie dostrzega, jak pozostawanie w rodzinnym domu wpływa na ich zdrowie psychiczne.
Szczególnie zapadła mi w pamięć pacjentka cierpiąca na zaburzenia depresyjne, która mieszkała pod jednym dachem z własną rodziną i przemocowym ojcem. Czy przeprowadzka by ją uzdrowiła? Myślę, że to zbyt duże uproszczenie. Jednak na pewno mogłaby wpłynąć na nią korzystnie. Dodać jej sił do walki z chorobą. Zmienić perspektywę myślenia.
Najlepsze lekarstwo? Rozstanie
Rzuciłam kiedyś hasło w pokoju lekarskim:
Powinniśmy przepisywać wyprowadzkę z domu rodzinnego.
Wiele osób przyznało mi rację. Kiedy nie działa zwykła terapia, pozostaje terapia szokowa. Wielokrotnie poruszałam też ten temat w rozmowach z rodzinami pacjentów.
Odpowiadałam mniej więcej w taki sposób:
„Proszę przestać utrzymywać dziecko. To zmusi je do skonfrontowania się z rzeczywistością, zadbania o swoje potrzeby, wypełniania obowiązków domowych, starania się o pracę. Zobaczy wtedy, co ile kosztuje…”
Jaka była reakcja?
Rodzice tylko kiwali głowami i… nie robili nic.
Bo przecież ich dzieci mają tak poważne diagnozy: OCD, jadłowstręt psychiczny, zaburzenia lękowe. Zamiast potraktować te nazwy jak informację, wiele osób ogarnia paraliż decyzyjny. Wydaje im się, że życie z diagnozą automatycznie czyni z pacjenta osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Owszem, część zaburzeń psychicznych wymaga nadzoru innych osób. Zdarza się, że ktoś musi dopilnować podawania leków, a także zwracać uwagę na pogarszający się stan zdrowia, który może wymagać pilnej hospitalizacji.
Jednak spora grupa pacjentów opóźnia swoje zdrowienie przez właśnie przez zostawanie w domu rodzinnym. Nie przechodzi im przez myśl, jak wyprowadzka z domu rodzinnego wpływa na zdrowie psychiczne.
Tymczasem zostawanie w rodzinnym gnieździe podtrzymuje nieadaptacyjne mechanizmy radzenia sobie takie jak unikanie zamiast konfrontacji, kierowanie się nadmiernie emocjami zamiast polegania na racjonalnym myśleniu, ufanie swoim myślom zamiast faktom.
Skąd wzięły się te mechanizmy?
Uwaga, uwaga! Z domu rodzinnego.
Tego samego, w którym rodzice dają schronienie przed najeżoną niebezpieczeństwami rzeczywistością.
A to rodzi pytanie: czy rzeczywistość, dorosły świat, to takie przerażające miejsce? Czy wręcz przeciwnie: to dom opleciony pajęczyną traum, zranień i zaniedbań niesie więcej zagrożeń niż dorosłość?
Trudno znaleźć odpowiedź na to pytanie, pozostając w rodzinnym domu.
Co mówią statystyki?
Według komunikatu z badań CBOS Młodzi dorośli w domu rodzinnym prawie 40% Polaków w wieku 25–34 lat mieszka w domu rodzinnym. Co ciekawe, 72% z nich deklaruje pełną niezależność finansową.
Czemu więc pozostają w domu rodzinnym?
Wśród podawanych powodów są brak własnego mieszkania, lepsze warunki w domu rodzinnym, niskie koszty utrzymania oraz niewystarczające dochody.
Jeszcze ciekawsze jest to, że dla większości osób jest to raczej wybór niż konieczność. Większość młodych dorosłych, którzy mieszkają z rodzicami, w najbliższym czasie wcale nie planuje wyprowadzki.
Przekonania
Co najczęściej myślą pacjenci, z którymi rozmawiam?
Myślą, że są inni. Nie pasują do świata. Wszędzie doszukują się zagrożenia. Nie ma dla nich miejsca w zewnętrznym świecie, nie radzą sobie w życiu, nie mają po co żyć.
A co kryje się pod tymi myślami?
Ogrom smutku i cierpienia właściwy istotom żyjącym w klatkach.
Kiedy nie możesz realizować swojego potencjału, kiedy dusisz się pod naporem zewnętrznych oczekiwań, kiedy nie możesz przejmować odpowiedzialności za siebie, teoretycznie możesz cieszyć się większym spokojem. Ale praktycznie to… wegetujesz.
Rozumiem doskonale te wzorce myślenia, ponieważ sama powielałam je przez lata.
Mieszkałam prawie trzydzieści lat w domu i rodzinnym mieście, z którymi nie łączyło mnie prawie żadne dobre wspomnienie. Nieustannie towarzyszyło mi poczucie wstydu i obezwładniającego smutku.
Wydawało mi się, że mój pokój, z widokiem na piękny ogród (o który sama nie dbałam) i z koronkowymi firankami (których sama nie prałam), to najcudowniejsze miejsce na świecie.
Spędzałam większość czasu właśnie tam, zazwyczaj ucząc się lub czytając powieści. Dzisiaj wiem, że był to sposób na odcięcie od własnych uczuć, byle jakoś przetrwać. Jednak nie śniło mi się, że mogę opuścić to bezpieczne miejsce.
Aż boję się myśleć, co by się stało, gdybym nie dostała się na specjalizację z psychiatrii, do miejsca oddalonego o kilkadziesiąt kilometrów od rodzinnego miasta.
Pewnie żyłabym tam nadal, skulona przy biurku niczym poczwarka, która boi się przeobrazić w motyla i wylecieć.
Środowisko, które utrudnia zdrowienie
W terapii traumy podkreśla się znaczenie bezpiecznego miejsca, czyli przestrzeni wolnej od lęku, wspomnień i triggerów. Takiej, w której możemy swobodnie oddychać, wyrażać to, co czujemy, zachować autonomię i dbać o własne potrzeby.
Moja mentorka, Jessica Drummond, pod której okiem uczyłam się w Integrative Women’s Health Institute, zachęcała do holistycznego spoglądania na pacjenta. W tym między innymi do przyjrzenia się środowisku, w którym żyje.
Twierdziła, że czasami nasze otoczenie działa na nas „prozapalnie” — nie wywołując bezpośrednio objawów chorób autoimmunologicznych, jednak w pewnym stopniu przyczyniając się do ich powstawania lub podtrzymywania.
Bo w otoczeniu, w którym wiecznie się boimy, nie możemy wyrażać siebie, musimy uważać na to, co mówimy i jak zareagujemy, tłumimy w sobie złość i gniew, stwarzamy sobie wręcz idealne warunki do podtrzymywania reakcji stresowej. Z kolei życie w przewlekłym stresie niesie wiele konsekwencji zdrowotnych, o których pisałam w tym artykule.
A jeśli nie możemy się bronić ani atakować, jeśli nie możemy również liczyć na wsparcie, nasze emocje będą musiały znaleźć ujście.
Niewyrażona złość może zostać skierowana przeciwko nam samym.
Podobne obserwacje poczyniłam też z uczestniczkami szkolenia dotyczącego zaburzeń odżywiania. Większość osób cierpiących na anoreksję to młodzi pacjenci: nastolatki i młodzi dorośli. Można by pomyśleć, że zależy im głównie na osiągnięciu sylwetki promowanej w mediach, jednak przyczyna często leży o wiele głębiej.
By się do niej dokopać, trzeba spojrzeć na całą rodzinę.
I nagle okazuje się, że rodzice tłumią autonomię, nie pozwalają rozwinąć skrzydeł, narzucają swoją wizję życia albo są nieobecni, pogrążeni w nałogach. Rodziców pochłania konflikt małżeński…
Choroba może być wołaniem o uwagę, próbą rozwiązania rodzinnych problemów albo desperacką próbą przejęcia kontroli nad życiem ograniczonym do talerza.
Szansa
Siły działania wyprowadzki nie można porównać do działania leków, natomiast jej skuteczność często okazuje się zaskakująco wysoka. Wyfrunięcie z rodzinnego gniazda pozwala uwierzyć w siebie, rozwija poczucie sprawczości i autonomii. Dzięki niej odkrywasz, kim naprawdę jesteś, czego chcesz i czego potrzebujesz.
Z dala od rodzinnego domu w końcu możesz na nowo siebie wymyślić. A raczej wrócić do tej wersji siebie, której nie formują niczyje oczekiwania, tylko własne potrzeby.
Jeśli zadajesz sobie pytanie, co masz zrobić ze swoim życiem, w którą stronę pójść, jakie jest twoje powołanie, odpowiedzi możesz znaleźć poza domem rodzinnym, poza przysłowiowym Nazaretem.
Poza domem zaczynasz oddychać innym powietrzem.
Mówię to nie bez przyczyny. Sama mieszkałam w rodzinnym domu dwadzieścia osiem lat! Naprawdę dziwię się, jak wytrzymałam tak długo.
Dojrzewanie do dojrzewania
Moja terapeutka zachęcała mnie do wyprowadzki od około dwóch lat. Nieustannie powtarzała mi, jak wyprowadzka z domu wpływa na zdrowie psychiczne.
Twierdziła, że zostawanie w domu rodzinnym jest trochę jak przebywanie astmatyka w pomieszczeniu, którego ściany pokrywa pleśń. Nieustannie będzie odczuwał objawy, dopóki nie zmieni otoczenia.
Jednak nie miałam odwagi zostawić tego, co znane. W decyzji pomógł mi splot okoliczności, przypadek albo, jak kto woli, zrządzenie losu.
Wystarczyło kilka tygodni, żebym stała się zupełnie inną osobą.
Nagle musiałam konfrontować się z rzeczywistością, rozwiązywać konflikty, negocjować, prosić sąsiadów o ściszenie muzyki, ogarnąć wszystkie domowe obowiązki, pamiętać o płaceniu za wynajem, odśnieżać samochód. A do tego pracować na pełen etat.
Ale też mogłam wybierać, jak chcę spędzić czas. Co chcę odpuścić. Zdarzało się, że nie sprzątałam przez ponad dwa tygodnie. Że wyjmowałam naczynia ze zmywarki wtedy, kiedy mi pasowało, a nie wtedy, kiedy kazała mi to robić mama.
I co się stało?
Nagle zniknęły myśli rezygnacyjne. Zniknęło poczucie bycia niewystarczającą, poczucie winy i wstyd. Osłabł też perfekcjonizm.
Obecnie, gdy wracam do domu rodzinnego, wyjeżdżam z niego najszybciej, jak mogę. Nagle zaczynam odczuwać okropne spięcie mięśni, płytki oddech, ścisk w szczęce. Po kilku minutach pod dachem dawnego domu ktoś robi mi bałagan w głowie.
Pojawiają się w niej myśli, których wcześniej tam nie było. Ulatnia się wiara we własne możliwości i poczucie sprawczości.
Jednym słowem, znów się kulę. Przechodzę odwrotne przeobrażenie. Zwijam skrzydła, zamieniam się w poczwarkę.
Co zmienia wyprowadzka z domu?
Co konkretnie zmieniło się po przeprowadzce?
Zaburzenia odżywiania
Wyprowadzka z domu rodzinnego pozwoliła mi odbudować relację z jedzeniem. Nie mogę powiedzieć, że jestem zupełnie wolna od myśli o odchudzaniu. Tuż po przeprowadzce znowu dokuczały mi problemy żołądkowe. Ze stresu trudno mi było cokolwiek przełknąć. Pojawiło się też zaskoczenie własną zmienioną sylwetką.
Widok kobiecych kształtów początkowo mnie przeraził, ale szybko go zaakceptowałam.
Przebywając w rodzinnym domu, na pewno zareagowałabym zupełnie inaczej. Kolejnego dnia drastycznie ograniczyłabym kalorie, zrobiłabym dwa razy więcej kroków na spacerze, kosztem innych sposobów spędzania czasu.
Teraz reaguję już zupełnie inaczej na zbyt ciasne spodnie czy opuchnięty przed okresem brzuch. Potrafię prowadzić ze sobą racjonalny dialog. Tłumaczę sobie, że koncentracja tylko na sylwetce mi się nie opłaca.
Powinnam lepiej zainwestować czas i energię, czyli zasoby nieodnawialne, których i tak już trochę straciłam, tkwiąc w zaburzeniach odżywiania. Wyciągnęłam z nich lekcje i nie zamierzam powielać po raz drugi tych samych błędów.
Kiedy zupełnie sama się utrzymuję, angażuję się w pracę, dbam o dom, nie zostaje mi wiele chwil dla siebie. Są dla mnie zbyt cenne, aby spędzać je na próbach zmiany sylwetki.
Zresztą nadmierna chudość już nie wydaje mi się atrakcyjna. O wiele bardziej cenię promienną cerę, lśniące, gęste włosy, radosne spojrzenie, wyprostowaną sylwetkę i chęć życia, którą zdradza każdy gest.
Czytanie
Zaczęłam być sobą. Tak po prostu.
Przestałam myśleć, że muszę zasłużyć na podziw, na szacunek, na miłość.
Jak to się objawiło?
Znacznie osłabł mój mechanizm uczenia się. Moja relacja z edukacją zmieniła się w coś wielce skomplikowanego. Na pewno nie potrafię zmusić się do nauki tak jak dawniej. Zazwyczaj nie chce mi się czytać podręczników z takim zapałem jak wcześniej.
Wiem, że nauka była moją ucieczką, moim schronieniem. Tylko że już nie potrzebuję się chować.
W domu czytałam „na siłę”. Przeglądałam listy książek, które trzeba przeczytać, i usiłowałam przedrzeć się przez wszystkie pozycje, chociaż sporo z nich mnie nudziło albo wręcz odrzucało.
Zmuszałam się, o zgrozo, do czytania klasyków literatury, za to kiedy za dobrze bawiłam się podczas czytania fikcji, dopadało mnie poczucie winy. Nawet literaturę traktowałam w kategoriach obowiązku.
Po wyprowadzce po raz pierwszy doświadczyłam czytania dla przyjemności.
Zaczytuję się w powieściach Paige Toon i Jojo Moyes. Odkryłam w sobie głód fikcji, który wcześniej niedostatecznie zaspokajałam. Wprawdzie zawsze czytałam dużo, ale najczęściej wybierałam to, co wypada.
Dzisiaj nie mam problemu, by obnosić się z kolorowymi okładkami książek. Nie wstydzę się też czytania romansów ani książek dla nastolatek.
Zniknęła mi też ochota na czytanie książek dla dzieci i oglądanie filmów animowanych. Przez chwilę złapałam taką zajawkę, bodajże na ostatnim roku studiów, gdy wkręciłam się w animacje studia Ghibli.
Obecnie czerpię większą radość z obcowania z problemami dorosłych bohaterów i dorosłymi problemami.
Wcześniej, w domu rodzinnym, dopadał mnie strach i zniechęcenie przed „dorosłą kulturą”. Nadal uważam, że jest w niej zbyt dużo smutku, a za mało nadziei, ale pomieszczę w sobie jeszcze trochę trudnych historii w sobie pomieszczę, zanim wrócę być może do lżejszych tematów.
Kobiecość
Odechciało mi się wciskać w sztywne gorsety, których sama na siebie nie nakładałam.
Przestałam być dobrą uczennicą. Wyszłam z roli grzecznej dziewczynki. Wreszcie obudziłam w sobie kobietę.
Taką, która nie przeprasza za to, że żyje. Która nie boi się wyrażać swojego zdania. Nie peszą jej też męskie spojrzenia na ulicy. Przeciwnie, liczy je niczym trofea. I cieszy się nimi, bo przecież życie i młodość tak krótko trwają.
Taką, która nie boi się ubierać kobieco. Moja garderoba przeszła w tym roku rewolucję. Niektóre ubrania zaczęły mi się wydawać zbyt dziecinne, zupełnie do mnie niedopasowane. Kupiłam w tym roku trzy długie sukienki, choć jeszcze kilka miesięcy temu zarzekałam się, że nigdy ich nie włożę.
Mój związek też przeszedł przemianę. Nagle okazało się, że jestem zupełnie inną osobą. Nie taką schowaną „w środku”. Ironiczną, zabawną, dowcipną. Mój partner twierdził, że ma wrażenie, jakbyśmy poznawali się od nowa.
Nie potrzebuję już myśleć pół dnia, zanim dotrze do mnie, że ktoś przekroczył moje granice. Natychmiast nazywam i wyrażam uczucia, zwłaszcza te trudne. Tłumienie ich nie wydaje mi się już naturalnym stanem.
Relacje
A do tego potrzebuję do życia innych ludzi.
Zmieniła się kompletnie moja reakcja na stres. Już nie potrzebuję walczyć ani uciekać. Teraz w obliczu trudnych sytuacji chętniej zwracam się do ludzi, aktywuję reakcję opieki i zaprzyjaźniania — tend and befriend.
Mam więcej relacji, chętniej je nawiązuję, dostrzegam ich wartość.
W domu rodzinnym nie miałam ani potrzeby wchodzenia w nowe znajomości, ani przekonania, że w ogóle ich potrzebuję.
Jednak z perspektywy czasu wiem, że był to stary schemat. Przywykłam jako dziecko do życia w samotności, do radzenia sobie ze wszystkim sama. Nie wierzyłam, że zasługuję na pomoc.
Tymczasem teraz uczę się prosić o wsparcie, ale też je dawać.
Twórczość
Więcej tworzę. Słowa wypływają ze mnie same. Myślę, że źródła biły we mnie zawsze, jednak wyschły przez lata ładowania całej energii w edukację, a także wysłuchiwania komentarzy na temat tego, jak fatalną lokalizacją kapitału intelektualnego jest twórczość.
Obecnie stukam w klawiaturę jak szalona, bez wyrzutów sumienia. Piszę prosto z serca. Blokady twórcze zniknęły, bo nie zastanawiam się już, czy wypada mi pisać to i to, czy to aby przypadkiem nie jest zbyt szczere, za bardzo prawdziwe, raniące, głębokie.
Wyprowadzka pozwoliła mi pozbyć się niewidzialnych więzów, które wcześniej mnie krępowały.
Zniknęło poczucie winy podczas tworzenia. Dotarły do mnie — i nadal docierają — prawdziwe pragnienia, prawdziwe ja, osłonięte dotąd przekonaniami, które dostałam w prezencie od przeszłości.
Siła
Dawniej moje poczucie siły tkwiło w niejedzeniu. Kontrolowałam ilość spożywanych kalorii, bo tylko tak mogłam doświadczać poczucia sprawczości. Łatwiej było mi uzyskać autonomię w kwestii jedzenia niż wprowadzić poważne zmiany w życiu.
Nie byłam na garnuszku rodziców, pomimo mieszkania z nimi pod jednym dachem. Sama dbałam o zakupy i gotowałam sobie własne posiłki.
Po wyprowadzce, dla odmiany, znielubiłam gotowanie. Skurczył mi się czas, a do tego ochota na myślenie tylko o jedzeniu. Z każdym dniem staje się ono dla mnie coraz bardziej obojętne, tak jak powietrze.
Potrzebuję go, ale nie chcę już się na nim koncentrować, tak jak nie myślę o tym, ile powietrza powinnam nabrać, kiedy wypuścić je z płuc i z jaką prędkością.
Ogarnia mnie poczucie sprawczości, kiedy dbam o mieszkanie, kiedy potrafię obronić się przed atakiem, gdy jasno sygnalizuję przekroczenie moich granic.
Prozaiczne sytuacje potrafią obudzić we mnie nieznane mi dotąd pokłady siły. Tak się dzieje między innymi, kiedy muszę znaleźć powód, dla którego nagle odcięło mi Internet, kiedy uczę się myć lustro tak, żeby nie zostawały na nim smugi, kiedy mogę zamówić sobie dietę pudełkową zamiast tkwić godzinami w kuchni.
Ryzyko
Moja dobra koleżanka zdziwiła się, gdy podczas naszej rozmowy przyznałam, że śpię po siedem godzin na dobę albo i mniej.
Rzeczywiście, w domu byłam już w łóżku o dziewiątej. Tylko że nie musiałam wyjmować wieczorem prania ani naczyń ze zmywarki. Nie musiałam wykradać kilku chwil z książką godzinom przeznaczonym na sen.
Odkąd się wyprowadziłam, jestem mniej spięta, zrzuciłam z siebie ciężar psychiczny, za to przybyło mi obciążeń fizycznych. Zdaje mi się, że jestem bardziej zmęczona. Czasami głowa mi pęka od tych wszystkich decyzji, które czekają na podjęcie, i spraw domagających się ogarnięcia.
Samotne mieszkanie generuje też sporo stresu. Nikt już nie przybiegnie nam na pomoc. Trzeba o wszystko zadbać samemu. Przejąć obowiązki, które wcześniej do nas nie należały. Radzić sobie z problemami.
Do tego rodzi dyskomfort. Prowadzi często do refleksji: skoro już nie jestem w roli dziecka moich rodziców, nie muszę spełniać ich oczekiwań, a do tego polegam tylko na sobie, to kim w ogóle jestem? Kim jest ten człowiek po drugiej stronie lustra?
Naturalnie, mieszkanie samemu kosztuje — i to sporo w porównaniu z zajmowaniem pokoju w domu rodzinnym. Zdaję sobie sprawę, że gdybym nie zdobyła wykształcenia i nie zdecydowała się pracować w wyuczonym zawodzie, raczej nie mogłabym sobie pozwolić na taki wydatek.
Nie powiem, czasami żałuję, że kwota na wynajem nie zostaje na moim koncie.
Na zakończenie
Znajomi, rodzina, partner mówią mi, że zmieniłam się po wyprowadzce. Jestem radośniejsza, pogodniejsza, bardziej uśmiechnięta. A przede wszystkim wydoroślałam.
Czasami zastanawiam się, czy nie marnuję pieniędzy na wynajem. Co mogłabym z nimi zrobić, ile ubrań kupić, dokąd pojechać albo jak je zainwestować. Nie raz zazdroszczę też znajomym, którzy wciąż mieszkają z rodzicami. Beztroski, możliwości swobodnego oddawania się pasjom, wygody, braku zamartwiania się, pieniędzy przyrastających na koncie.
Ale później przypominam sobie siebie z lat mieszkania w domu. Nie widzę zrelaksowanej dziewczyny, ale wiecznie zestresowane dziecko, które obawiało się wyjść z własnej wieży. Trochę jak roszpunka, której czarownica wmawiała, jaki to świat jest zły, niebezpieczny, naszpikowany niebezpieczeństwami. I nagle przechodzi mi ochota do wracania do domu.
